Sayıştay’dan İZBETON raporu: 347,9 milyon TL zarar, milyarlık ihale

İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ana iştiraklerinden İZBETON A.Ş.’nin 2025 yılı denetim raporu, şirketin mali yapısı ve yürüttüğü projelerdeki uygulamaları yeniden gündeme taşıdı. Sayıştay Başkanlığı tarafından yayımlanan raporda, şirketin yılı 347,9 milyon TL dönem net zararıyla kapattığı belirtilirken, kentsel dönüşüm projelerinin devri, milyarlarca liralık ikmal ihaleleri, yüklenici firmalara verilen çekler ve yüksek maliyetli mal alımlarıyla ilgili çok sayıda bulguya yer verildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin yüzde 98,79 hissesine sahip olduğu İZBETON’un finansal tablolarını, ihale süreçlerini ve saha çalışmalarını inceleyen denetçiler, çeşitli işlemlerin mevzuata uygunluğu ve şirket kaynaklarının kullanımı konusunda tespitlerde bulundu. Raporda, bazı kentsel dönüşüm projelerinin yapı kooperatiflerine ihalesiz devredilmesi, tamamlanamayan işlerin ardından yapılan ihalelerde pazarlık usulünün tercih edilmesi ve piyasa fiyatlarının üzerinde gerçekleştirildiği belirtilen alımlar öne çıktı. Ayrıca şirket yönetiminin sorumluluğuna ilişkin değerlendirmeler yapılarak oluşan zararların ilgililerden tahsil edilmesi gerektiği vurgulandı.

KENTSEL DÖNÜŞÜMDE İHALESİZ DEVİR VE 9,46 MİLYAR TL’LİK İHALE

Raporda öne çıkan bulgulardan biri, İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından 6306 sayılı Kanun kapsamında İZBETON’a verilen kentsel dönüşüm projelerinin yürütülme biçimi oldu. Uzundere’nin 3 ve 4’üncü etapları, Örnekköy’ün 3 ve 4’üncü etapları ile Aktepe-Emrez 1’inci etap projelerindeki yapım işlerinin, Kamu İhale Kanunu kapsamında bulunmayan yapı kooperatiflerine protokoller aracılığıyla devredildiği belirtildi. Sayıştay, söz konusu devirlerin mevzuata aykırı olduğunu ve projeleri üstlenen kooperatiflerin yapı müteahhitliği yetki belgelerinin bulunmadığını kaydetti. Projelerde öngörülen iş programlarının gerisinde kalınması da şirket açısından mali sonuçlar doğurdu. Rapora göre, Uzundere 3’üncü etapta fiziki ilerleme oranının yüzde 45 olması gerekirken yüzde 4’te, Aktepe-Emrez’de ise yüzde 60 olması gerekirken yüzde 9’da kaldığı tespit edildi. Gecikmeler nedeniyle kira yardımları ve gecikme cezaları gündeme gelirken, yalnızca Örnekköy projesinde Ağustos 2024 -Aralık 2025 döneminde 52 milyon 254 bin TL kira yardımı ve 2,4 milyon TL gecikme cezası ödendiği bildirildi. Bu tutarların kooperatiflere güncellenmeden yansıtıldığı da rapordaki tespitler arasında yer aldı.

Tamamlanamayan veya sözleşmeleri feshedilen projeler için gerçekleştirilen ikmal ihaleleri de denetimin önemli başlıklarından biri oldu. Sayıştay, açık ihale usulü yerine 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 21/b maddesindeki pazarlık usulünün kullanıldığına dikkat çekti. Örnekköy 3 ve 4’üncü etaplar için 2,07 milyar TL, Uzundere 3’üncü etap için 3,28 milyar TL, Uzundere 4’üncü etap için ise 4,09 milyar TL tutarında ihale gerçekleştirildiği belirtildi. Böylece üç ihalenin toplam bedeli 9,46 milyar TL’ye ulaştı. Örnekköy projesinin ikmal ihalesinde yaklaşık maliyet hesaplamaları da eleştirildi. Raporda, dış cephe kaplaması metrajının 14 bin metrekare yerine 53 bin metrekare olarak hesaplandığı, beton miktarları ile mutfak ve banyo dolaplarının fiyatlarında da piyasa koşullarının üzerinde değerler kullanıldığı ifade edildi.

ALACAĞI BULUNMAYAN FİRMALARA ÇEK VERİLDİ

İZBETON’un finansman uygulamaları da denetim raporuna yansıdı. İdari şartnamelerde avans verilemeyeceğine ilişkin hüküm bulunmasına rağmen, hakediş veya tahakkuk etmiş alacağı olmayan yüklenici firmalara ileri vadeli çekler verildiği tespit edildi. Bu işlemlerin, firmalara avans niteliğinde kaynak aktarılması sonucunu doğurduğu belirtildi. Raporda yer alan verilere göre, 2023 yılında alacağı bulunmadığı halde firmalara verilen çeklerin tutarı 229 milyon TL seviyesindeydi. 2025 yılı itibarıyla ise beş firmada toplam 30 milyon 396 bin TL tutarında alacaksız çek riski bulunduğu kaydedildi.

AYDINLATMA ALIMINDA 20,3 MİLYON TL’LİK FARK

Şirketin mal alımları kapsamında gerçekleştirdiği işlemler de raporda yer aldı. Sayıştay, 4734 sayılı Kanun’un 3/g maddesindeki istisna kapsamında yapılan bazı alımlarda piyasa fiyatlarının dikkate alınmadığını ve şirket kaynaklarının verimli kullanılmadığını belirtti. Bu kapsamda, 1.450 adet aydınlatma armatürünün 31,8 milyon TL bedelle satın alındığı, İzmir Ticaret Odası verilerine göre ürünlerin piyasa değerinin ise 11,5 milyon TL olduğu bildirildi. Raporda, iki tutar arasındaki farkın 20 milyon 313 bin TL olduğu hesaplandı. Ayrıca satın alınan armatürlerin 1.122 adedinin depolarda kullanılmadan beklediği tespit edildi. Kompozit deck malzemelerine ilişkin işlemler de denetim bulguları arasında yer aldı. İZBETON’un 58 bin metrekare malzemeyi 106,8 milyon TL’ye aldığı, ardından malzemenin belediyeye maliyetinin 2,8 milyon TL altında bir bedelle satıldığı belirtildi. Depoda kalan 10 bin metrekarelik, 18,7 milyon TL değerindeki malzemenin ise açık alanda korumasız tutulması nedeniyle kırıldığı ve renginin solduğu ifade edildi.

KEMERALTI ÇALIŞMALARINDA ŞARTNAME VE FİYAT ELEŞTİRİSİ

Tarihi Kemeraltı’nın 1 ve 2’nci etap altyapı çalışmalarında gerçekleştirilen kazılar da Sayıştay’ın incelediği konular arasında bulundu. Şartnamede arkeologlar eşliğinde elle ve dikkatli biçimde yapılması öngörülen kazıların iş makineleriyle gerçekleştirildiği belirlendi. Raporda, makineli kazı için metreküp başına 21 TL birim fiyat öngörülmesine rağmen, firmaya elle kazı iş kalemi üzerinden ödeme yapıldığı ve bu kapsamda 34,5 milyon TL ödendiği kaydedildi. Kemeraltı 1’inci etapta harçlı döşeme imalatına ilişkin fiyatlandırma da eleştirildi. Rapora göre, ilk ihalede metrekare başına 180 TL birim fiyatla yer alan imalatın keşfi henüz tamamlanmamışken, aynı yüklenicinin dört ay sonra üstlendiği başka bir ihale kapsamında aynı iş kalemi 415,30 TL birim fiyatla gerçekleştirildi. Sayıştay, bu işlem nedeniyle şirketin 1,74 milyon TL zarara uğratıldığını tespit etti.

Güzelbahçe’deki kazılardan çıkarılan toprağın dökümüne ilişkin uygulama da raporda yer aldı. Şirket yönetim kurulu kararıyla 2 bin 135 kamyon toprağın, gerekli analiz raporları hazırlanmadan Yelki Döküm Sahası’na ücretsiz dökülmesine izin verildiği belirtildi. Denetçiler, uygulamanın Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri Hakkında Kanun’a aykırı olduğunu bildirdi.

VERGİ VE SGK GECİKMELERİ 144,3 MİLYON TL’YE ULAŞTI

İZBETON’un mali tabloları ve yönetim uygulamalarına ilişkin tespitlerde, vergi ve sosyal güvenlik primlerinin zamanında ödenmemesi de öne çıktı. Raporda, 2025 yılında oluşan 34,4 milyon TL vergi cezası ve gecikme zammı ile 109,9 milyon TL SGK gecikme cezasının toplam 144,3 milyon TL kanunen kabul edilmeyen gider oluşturduğu ifade edildi. Şirket bünyesinde iki kadrolu avukat bulunmasına rağmen dışarıdan avukatlık ve danışmanlık hizmeti alınması da denetim konusu oldu. Sayıştay, üç yazılı hukuki mütalaa için 864 bin TL, dava takip hizmetleri için ise 1,38 milyon TL ödeme yapıldığını kaydetti. Bir diğer bulgu, İZBETON’un İzmir Deniz İşletmeciliği A.Ş.’den (İZDENİZ) Büyükşehir Belediye Meclisi kararı olmaksızın 200 milyon TL iç borçlanmaya gitmesi oldu. Raporda, söz konusu işlemin 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 68’inci maddesinin (e) bendine aykırı olduğu belirtildi.

İŞE ALIM VE TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ UYGULAMALARI DA RAPORDA

İZBETON ile Belediye-İş Sendikası arasında imzalanan toplu iş sözleşmesindeki bazı hükümler de Sayıştay’ın değerlendirmesine konu oldu. Emekli olan işçilerin çocuklarına öncelikli işe alınma hakkı tanıyan düzenlemenin Anayasa’nın 70’inci maddesindeki kamu hizmetine girme ve liyakat ilkesiyle bağdaşmadığı ifade edildi. Raporda ayrıca, yasal zorunluluk kapsamında değerlendirilmesi gereken işe devam için 2025 yılında 38,3 milyon TL “İşe Devam Teşvik Primi” ödenmesi eleştirildi. İşe alım ilanlarının İŞKUR’a bildirilmediği belirtilirken, 153 işçinin kullanmadığı izinlerinin 50 ila 150 günün üzerinde biriktiği bilgisine de yer verildi.

SAYIŞTAY’DAN ZARARIN SORUMLULARDAN TAHSİL EDİLMESİ ÇAĞRISI

Sayıştay, raporda tespit edilen zararların ve mevzuata aykırı işlemlerin sorumluluğuna ilişkin değerlendirmelerde de bulundu. Türk Ticaret Kanunu’nun 369’uncu maddesindeki özen ve bağlılık yükümlülüğü ile 553’üncü maddesindeki yöneticilerin sorumluluğuna işaret edilerek, kararlarda imzası veya ihmali bulunan şirket yöneticilerinden oluşan zararların yasal faiziyle birlikte tahsil edilmesi gerektiği belirtildi. Öte yandan raporda, 2022 yılı denetimlerinde de gündeme getirilen bazı usulsüzlüklerin sonraki süreçte giderilmediği ve benzer uygulamaların devam ettiği kaydedildi. İZBETON’un 2025 yılına ilişkin denetim bulguları, şirketin mali yönetimi, ihale süreçleri ve kentsel dönüşüm projelerinin yürütülmesine yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.