Manisa Celal Bayar Üniversitesi (MCBÜ) Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü tarafından desteklenen 2023-036 numaralı altyapı projesi kapsamında gerçekleştirilen araştırma, bağcılık alanında gelecekte yapılacak bilimsel çalışmalar için önemli bir genetik veri kaynağı oluşturdu. Projenin BioProject numarası PRJNA1175541 olarak kaydedildi. Genetik veriler, uluslararası NCBI GenBank veri tabanına kaydedilerek bilim dünyasının kullanımına açıldı. Çalışmanın, gelecekte hastalıklara, kuraklığa ve çevresel koşullara daha dayanıklı, kaliteli ve verimli üzüm çeşitlerinin geliştirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor. Araştırmanın yürütücülüğünü MCBÜ Alaşehir Meslek Yüksekokulu Dr. Öğr. Üyesi Emine Dilşat Yeğenoğlu üstlendi. Araştırma ekibinde Öğretim Görevlisi Tevfik Hasan Can, Dr. Öğr. Üyesi Ummahan Öz, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Biyoloji Bölümü’nden Doç. Dr. Murat Afşar ile Tütün Eksperliği Yüksekokulu’ndan Prof. Dr. Meltem Sesli görev aldı.
HEDEF DAHA DAYANIKLI VE KALİTELİ ÜZÜM ÇEŞİTLERİ
Araştırmada elde edilen genom verilerinin, gelecekte üzüm yetiştiriciliğinde karşılaşılan sorunların çözümüne yönelik çalışmalara ışık tutması bekleniyor. Hastalıklara daha dayanıklı, su kısıtına daha toleranslı ve kalite özellikleri geliştirilmiş üzüm çeşitlerinin geliştirilmesiyle üretim maliyetlerinin azaltılması ve pazarlanabilir ürün miktarının artırılması amaçlanıyor. Özellikle Red Globe yetiştiriciliğinde karşılaşılan renklenme ve tane çatlaması gibi sorunların genetik açıdan incelenmesi, ileride gerçekleştirilecek ıslah çalışmaları açısından yeni olanaklar sunabilir.
GENOM VERİLERİ TEK BAŞINA YENİ ÇEŞİT ORTAYA ÇIKARMIYOR
Araştırma kapsamında elde edilen genetik verilerin, doğrudan yeni bir üzüm çeşidinin geliştirilmesi anlamına gelmediği vurgulandı. Daha dayanıklı, verimli ve kaliteli üzüm çeşitlerinin ortaya çıkarılması için ek araştırmalara, ayrıntılı genetik analizlere ve saha denemelerine ihtiyaç duyuluyor. Araştırma ekibinin, elde edilen genom verilerinin ayrıntılı analizlerine ilişkin bilimsel makale çalışmalarını sürdürdüğü bildirildi.
“İKİ ÜZÜM ÇEŞİDİNİN GENETİK YAPISI AYRINTILI İNCELENDİ”
Araştırmanın önemine ilişkin değerlendirmelerde bulunan proje yürütücüsü MCBÜ Alaşehir Meslek Yüksekokulu Dr. Öğr. Üyesi Emine Dilşat Yeğenoğlu, Sultani Çekirdeksiz ve Red Globe üzümlerinin genetik yapılarının ortaya çıkarılmasının gelecekteki bilimsel çalışmalar için önemli bir kaynak oluşturduğunu belirtti. Yeğenoğlu, çalışmayla ilgili şu ifadeleri kullandı: “Projemiz kapsamında Sultani çekirdeksiz ve Alaşehir ekotipi red globe üzümlerinin tüm genom dizilemesini gerçekleştirdik. Elde ettiğimiz verileri uluslararası NCBI GenBank veri tabanına kaydettirerek araştırmacıların kullanımına açtık. Böylece bu iki üzüm çeşidinin genetik yapısının daha ayrıntılı incelenmesine ve yeni araştırmalar yapılmasına imkan sağlayacak bir veri kaynağı oluşturduk”
“HEDEFİMİZ TARIMSAL ÜRETİME KATKI SAĞLAMAK”
Çalışmanın yalnızca genetik verilerin elde edilmesiyle sınırlı olmadığını ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Emine Dilşat Yeğenoğlu, oluşturulan veri kaynağının ilerleyen süreçte bağcılığın geliştirilmesine yönelik araştırmalarda kullanılabileceğini söyledi. Sultani Çekirdeksiz ve Red Globe çeşitlerinin ekonomik önemine dikkat çeken Yeğenoğlu, sözlerini şöyle sürdürdü: “Sultani Çekirdeksiz, ülkemizin kuru üzüm üretimi ve ihracatı açısından büyük önem taşıyor. Red Globe ise bölgemizde yetiştirilen ve ekonomik değeri bulunan üzüm çeşitlerinden biri. Bu çeşitlerin genetik yapılarının daha iyi anlaşılması; verim, kalite, kuraklık stresine dayanıklılık ve bitkinin çevresel koşullara verdiği tepkiler gibi konularda yapılacak araştırmalara katkı sağlayabilir.”